Een jaar in Venetië

Deze winter, 500 jaar nadat de schilder Giorgione overleed aan de pest, is zijn geboortehuis in Castelfranco (Veneto) veranderd in een museum waar, tot 11 april van dit jaar,  een tentoonstelling is te zien van zijn werk.

Tijdens zijn korte leven waren Giorgiones schilderijen slechts in kleine kring bekend, mogelijk omdat hij maar zelden kerkelijke opdrachten heeft gekregen. Zijn latere roem is mede te danken aan collega’s als Raphael, Titiaan en Leonardo da Vinci die zijn werk zeer bewonderden, er met andere schilders over praatten en ernaar verwezen. Inmiddels is Giorgiones werk zo beroemd dat het verspreid is over de belangrijkste musea van Europa zoals de Hermitage in Sint Petersburg, het Louvre in Parijs en in de Londense National Gallery. Voor deze tentoonstelling zijn Giorgiones schilderijen weer bij elkaar gebracht en nu is ze gezien heb begrijp ik waarom.

Zo’n 500 jaar geleden was het niet gebruikelijk bijbelse figuren af te beelden als gewone, echte mensen die je op straat wel eens zou kunnen tegenkomen. Giorgione daarentegen doet dat wel. Ook de Madonna heeft hij wel afgebeeldd als als een meisje van een jaar of zestien. De eerste keer dat ik een schilderij van zo’n jonge Maria-met-kind heb gezien. Het leek opeens heel waarschijnlijk dat ze zo in werkelijkheid is geweest.

Zie voor meer informatie:
www.giorgione2010.it

Elke Venetiaan die wel een steuntje in de rug kan gebruiken brandt daartoe van oudsher een kaarsje bij de Maria van de Wonderen. Dat ben ik de Venetianen al snel gaan nadoen. Of je er nou helemaal in gelooft of niet, kwaad kan het niet. Je hoeft zo’n kaars niet zelf te branden, dat kun je ook best aan iemand anders vragen. Of doen voor iemand doen die die wel eens behoefte aan zo’n kaars kon hebben. Het is minimaal een vorm van geconcentreerd aan iemand denken.
De eerste keer dat ik er een kaars aanstak deed ik dat namens iemand die toen overdag absoluut geen tijd had om zelf naar de kerk te gaan. En ‘s avonds is het gebouw gesloten, alsof de Madonna dan vrij heeft.
Na die eerste keer is het een gewoonte geworden: even naar Santa Maria dei Miracoli wanneer ik in de buurt van de kerk ben. Even een kaarsje branden. 
En dat, realiseer ik me nu, terwijl ik niet eens weet aan welke wonderen ze haar faam te danken heeft. Toch eens uitzoeken.

Op internet is nu op tal van plaatsen te lezen dat Venetië onder water staat.
Dat is maar zeer ten dele waar.  Deze week zijn elke nacht inderdaad wel delen van de stad overstroomd, maar de enigen die daar last van hebben zijn winkeliers en mensen die op de beganegrond wonen: die moeten maatregelen nemen om de boel binnen droog te houden.

De meeste toeristen merken het niet eens, die liggen op acqua altatijd in bed. Tegen de tijd dat ze opstaan is het water al lang weer weggetrokken. Zo lang  duurt vloed per slot van rekening niet, zelfs niet tijdens springtij.
De enige uitzondering is vannacht, kerstnacht. Wie naar de nachtmis wil doet er goed aan rubber laarzen aan te trekken.
Morgen, 25 december, is het ergste alweer voorbij. Ook de bewoners en winkeliers kunnen ‘s nachts dan met een gerust hart gaan slapen.

Het is een goede mussenwinter. Geen idee waardoor het komt, maar er zijn veel meer mussen in Venetië dan vorig jaar december.  En blijkbaar voelen ze zich sterk nu ze met velen zijn. Een aantal zoekt ronduit het gezelschap van mensen en ze gaan de duiven niet meer merkbaar uit de weg, ook al vormen die in de stad toch een overweldigende meerderheid.  Her en der hupsen de soorten broederlijk naast elkaar rond, alsof ze niet alletwee uit zijn op de schaarse kruimels die ‘s winters van de restauranttafels vallen.
Daar was een jaar geleden geen sprake van.  Wanneer de duiven zich toen een bepaalde plek hadden toegeëigend konden de mussen hooguit stiekem wat kruimels mee te pikken.
Zouden de vogels aan een vredesmissie zijn begonnen?

Geupdated: 1 december 2009 om 8 uur 23.

Wie van plan is vandaag of morgen naar Venetië te gaan zij gewaarschuwd: er wordt flink hoog water verwacht, het roemruchte acqua alta. Weliswaar minder hoog als op de morgen van 1 december vorig jaar toen het tijdens vloed 156 cm boven het normale peil stond,  maar de verwachting voor 30 november is niettemin indrukwekkend: om 8.35 uur wordt een waterstand verwacht die 130 cm hoger is dan normaal.
Op dat tijdstip zijn lieslaarzen erg handig – maar één, twee uur eerder of later volstaan gewone rubberlaarzen alweer. Zo lang duurt vloed per slot van rekening niet.

In Venetië worden de acqua altaverwachtingen precies bijgehouden. Ze worden dus ook geregeld  aangepast – bijvoorbeeld wanneer er onverhoeds storm opsteekt die het water de stad injaagt.

Update, 1 december 8.23 uur:
Vandaag is het springvloed en de wind stuwt het water de stad in, om 09.10 uur wordt een waterstand verwacht van 130 cm boven het normale peil. Morgenochtend is het al minder, de verwachting voor 09.45 uur is dan een stand van 100 cm zoals op onderstaand staatje van de website van Venetië is te zien.
Daarna lijkt het ergste – in elk geval voorlopig – voorbij. Afgaand op de weersverwachting voor die dagen kun je – mits met rubber laarzen aan – ook tijdens acqua alta overal gewoon  lopen, behalve misschien op het het San Marcoplein, het laagst gelegen gedeelte van de stad.

Venetië zou Venetië niet zijn zonder tentoongestelde beeldende kunst. Nu het einde van de Kunstbiennale wel erg dicht nadert (22 november is de laatste dag)  beginnen er bijna wekelijks andere exposities, onder meer op het glaseiland Murano.
Daar is Palazzo da Mula nu opengesteld voor het publiek.
In de tentoonstelling Palazzo Aperto is – hoe zou het hier anders kunnen  – veel glas te zien,  geblazen door plaatselijke kunstenaars, maar er is ook veel aandacht voor de geschiedenis van het eiland in de vorm van foto’s en verhalen en er zijn geregeld  voorstellingen. Tot 27 juni 2010.

Geen dag waarop in Venetië – en trouwens in de hele rooms-katholieke wereld – zoveel missen worden opgedragen om de doden te herdenken als op 2 november, Allerzielen.  Na afloop van de requiemmis gaat de naaste familie naar San Michelle, het begrafeniseiland van Venetië,  om bloemen neer te zetten bij de graven van ‘hun’ doden.
En thuis wachten er fave, een woord dat meestal tuinbonen betekent, maar in november zijn het koekjes ter grootte van een tuinboon. Ze bestaan vrijwel uit suiker en amandelen en uiterlijk zijn het net pepernoten, maar ik vind ze veel lekkerder.  Ze zijn gelukkig maar een paar weken te koop, want dat je er nou dunner van wordt…  Wat dat betreft kun je beter echte fave eten, tuinbonen.

Vandaag, 31 oktober 1284 , is het precies 725 jaar geleden dat La Serenissima de gouden standaard introduceerde. Die dag bracht de Republiek Venetië de  gouden dukaat in omloop,  een munt waarvan de waarde vaststond.  Van dit moment af gold in de republiek een vaste goudprijs, een gouden standaard.

Het ontwerp voor de eerste dukaat; middenboven: De echte munt.

De gouden dukaat was dus veel meer dan alleen een geldstuk, het was ook een  economische rekeneenheid. Bij de introductie werd de
waarde van de munt vastgesteld op 3,02 Venetiaanse lire, het gewicht op 3,56 gram
en het goudgehalte op 24 karaat. Het goudstuk
was dus zeer kostbaar, in de tijd dat de munt
werd ingevoerd was de waarde zo’n twee  weeklonen.
Geïnspireerd door het succes van de gouden standaard ging La Serenissima meer waardevaste geldstukken produceren – de zilveren dukaat in 1564 en twee jaar later de ducatello, een zilveren munt van 22,65 gram en een doorsnee van 40 mm.
Maar de gouden dukaat bleef de gouden standaard. Waarde,  gewicht en  goudgehalte bleven meer dan 500 jaar onveranderd tot, in 1787, de inval van Napoleon Bonaparte een einde maakte aan de onafhankelijke Republiek.

Vermoedelijk is geen tekening van Leonardo da Vinci beroemder geworden dan de Vetruviusman, een studie naar de verhoudingen van het menselijk lichaam.  De titel verwijst naar Marcus Vetruvius Pollio,  architect, en auteur van het oudst bekende standaardwerk over maten en verhoudingen. De afbeelding (uit circa 1490) is een onderdeel van een serie.
De Vetruviusman is eigendom is van de Gallerie dell’Accademia en dus permanent in Venetië,  maar toch is de tekening zelden te bezichtigen. Eeuwenoud papier is nu eenmaal buitengewoon kwetsbaar, dat moet je niet te vaak aan licht blootstellen.
Maar op het ogenblik heeft iedereen de kans om het origineel met eigen ogen te bekijken: het is tot 10 januari 2010 tentoongesteld in de Accademia.
Wie er naartoe wil doet er goed aan van tevoren een kaartje te reserveren, dat kan hier. Het museum ligt aan het Canal Grande in Dorsoduro,  naast de brug Ponte de l’Accademia.

Ook al kent Nederland hulpsinterklazen, van een sinterklazenschool heb ik nog nooit gehoord. Zelfs niet van een sinterklazenschool in Spanje. Zo’n school was er ook niet in Italië, maar blijkbaar werd dat ervaren als een gemis. Er waren tenminste al snel 300 aanmeldingen toen het dorp Noventa di Piave in de provincie Venetië aankondigde te beginnen met een opleiding voor Babbo Natale, het Italiaanse equivalent van de kerstman.
Voor zoveel leerlingen heeft de kerstmannenopleiding (nog?) geen plaats,  de school is deze week begonnen met 40 pupillen. Op de foto boven dit stukje is een aantal van de aspirant-kerstmannen te zien.
De cursus duurt anderhalve maand en naast theorie wordt onder meer les gegeven in het vak pakjes maken.
De opleiding staat onder auspiciën van de kerstmannenacademie in Rovaniemi, Lapland.