Een jaar in Venetië

Jaren geleden zag ik eens een tentoonstelling van de werktekeningen van Leonardo da Vinci. Een verbijsterende ervaring, Da Vinci (1452-1519) bleek zich in vrijwel alles te hebben verdiept wat mensen in de vijftiende eeuw maar bezig kon houden – van de verdediging van een stad en drukpersen af tot de aanleg van een kanaal en kamhamers toe.
Een aantal van zijn ideeën is direct toegepast, andere kwamen indertijd niet verder dan zijn tekenboek, maar nu zijn er schaalmodellen van gemaakt en die zijn op het ogenblik te zien in Venetië.
Driedimensionaal zijn ze nog verbluffender dan als tekening. Zo is Da Vinci de bedenker van de krik, ook al leefde hij vijf eeuwen geleden. Het houten ding in de expositie wijkt nauwelijks af van de moderne metalen versie.
Maar hij ontwiep veel meer, bijvoorbeeld een voorloper van de baileybrug (eentje van hout en touw), een watermolen en een fiets.
Het houten rijwiel is gemaakt aan de hand van een schets, het is nooit beproefd en ik zou er niet graag een ritje op maken, maar dat doet aan het bijzondere niets af. Na dit ontwerp kostte het nog zo’n 400 jaar om de eerste fiets te maken die ook werkelijk is bereden.

Afgaand op de collectie in Venetië was Da Vinci gefascineerd door vliegen en zweven. Voor de 
installatie die naast deze tekst is afgebeeld  gaf hij de volgende aanwijzingen:
* maak – om de vleugels echt te testen – een met hout en netten versterkte  papieren vleugel  van 20 arm-
lengten breed (12 m);
* bevestig die aan een plank van 200 pond en schiet die plotseling omhoog;
* wanneer de plank sneller omhoog komt dan de vleugels, dan is de proef als geslaagd te beschouwen.

Update 10 januari 2010
De duur van de tentoonstelling is inmiddels verlengd tot eind 2010. De expositie is te zien in de kerk van San Barnaba (Campo San Barnaba, sestiere Dorsoduro).

Honden en katten staan in Venetië in hoog aanzien en daar blijft het niet bij, velen hebben er ook een zwak voor honden- en kattenknuffels. Daarom zijn in de pasticceria zelfs pluche huisdieren te koop. Die hebben geen chocolaatjes in hun buik zoals ik eerst veronderstelde, maar een batterijtje: door de energie die dat levert is het net alsof ze ademen.
Ze zijn een hit bij de toeristen. Zo te zien hebben die hierop gewacht: dieren die je niet hoeft uit te laten,  geen eten nodig hebben (behalve af en toe een nieuwe batterij), geen lawaai maken en die niet gaan protesteren, hoe lang je ze ook knuffelt. En door hun ‘ademhaling’ kun je je nog verbeelden dat ze leven ook.
Niet alleen toeristen zijn er trouwens door gefascineerd. Pas stonden zo’n tien agenten net zo lang voor de etalage van de pasticceria tot ze het zeker wisten: ja, ze ademen echt. Zo lang de batterij tenminste niet op is.

Smaken verschillen, ook in Venetië. Deze week klaagde het Venetiaanse gemeenteraadslid Pietro Bortoluzzi in de pers over het beeld dat Charles Ray voor Punta della Dogana heeft gemaakt, ‘Jongen met kikvors’ .
Hij noemde het ‘van twijfelachtige allure’.
Om de een of andere reden vind ik dat meer een omschrijving voor Staphorst dan voor Venetië.

Ach, wat was Venetië een jaar geleden blij toen er eindelijk een vierde brug was over het Canal Grande, de voornaamste waterweg van de stad. Eindelijk een handige, rechtstreekse verbinding tussen het bus- en het treinstation.
De twee stations liggen weliswaar dichtbij elkaar, maar aan weerszijden van het water. Wie van het ene naar het andere station wilde moest óf de vaporetto nemen, de waterbus, óf een paar fikse bruggen met heel wat treden. Mensen met veel bagage weten wel iets leukers.
Vandaar de nieuwe brug, de Calatrava. Hij is genoemd naar de Spaanse architect die hem heeft ontworpen, Santiago Calatrava.

De brug is inmiddels twaalf maanden open, en dat waren even zovele maanden gedoe. Vandalen mogen graag hun naam in het bouwsel  kerven (met hoge patroulleringskosten tot gevolg in de hoop verdere vernieling te voorkomen), anderen  verkijken zich op de glazen vloerplaten en struikelen of vallen,
en Venetianen klagen over de maat van de treden.
De Calatrava lóópt niet lekker. Je moet heel bewust letten op het formaat van je stappen, want de verhouding tussen de lengte en hoogte van de traptreden is zacht gezegd opmerkelijk.
Nou is dat vast wel ergens goed voor, je bij elke stap realiseren hoe je je precies beweegt, maar het is eigenaardig wanneer een brug je daartoe dwingt. De klacht is algemener dan grappig is, de eerste Venetiaan die gedachtenloos over de Calatrava kan lopen moet ik nog tegenkomen.
Het is niet eens het ergste bezwaar. Volgens een artikel in Il Gazzettino van vandaag, de plaatselijke krant, is de brug nu officieel onveilig verklaard.

Wordt ongetwijfeld vervolgd.

In Arsenale hangt, zo lang de Kunstbiennale duurt, de installatie van Richard Wentworth die boven dit stukje is afgebeeld.
Arsenale is een van de twee grote tentoonstellingsterreinen van de Biennale, de andere is Giardini. De hangende boeken (Wentworth noemde het werk False ceiling) zijn dan ook maar een klein onderdeel van wat er nu is te zien. In Arsenale en Giardini is werk geëxposeerd van zo’n 90 kunstenaars uit 77 landen en alsof dat nog niet genoeg is zijn er daarnaast, verspreid over heel Venetië, nog 44 kleinere exposities.

Het is al de 53ste Biennale voor beeldende kunst. Voor veel mensen betekent Biennale in Venetië per definitie de Kunstbiennale, maar er zijn er meer. Er is ook een Biennale voor architectuur, voor dans, film, muziek en eentje voor theater. En geen Biennale zonder activiteiten in Arsenale, of dat nu een tentoonstelling is, een voorstelling of een evenement.
De Kunstbiennale duurt nog tot 22 november. Voor wie behoefte heeft aan meer informatie, zie: http://www.labiennale.org/en/art/index.html

In de perzikentijd kun je her en der in Venetië verse Bellini bestellen,  een zomerdrank van prosecco en perzikensap. Voor wie het recept wil:  mix drie delen prosecco met een deel bevroren perzikpuree – liefst van witte perziken – en per glas nog een theelepel gepureerde frambozen,  voor de lichtroze tint.
De longdrink deelt zijn naam met 15de-eeuwse Venetiaanse schilder Giovanni Bellini en dat is niet per ongeluk. De kleur deed Giuseppe Cipriani, de bedenker van het drankje en eigenaar van Harry’s Bar, denken aan die van de kleding van een heilige op een schilderij van Bellini.
Jarenlang was het Cipriani’s zomerspecialiteit, maar inmiddels is er in Venetië geen supermarkt meer waar Bellini niet gebotteld te koop is. Gelukkig maar, want ik ben er dol op.

De buitenkant van Harry's Bar; boven: Cipriani (een nazaat van de bedenker van Bellini) bezig met de beroemde cocktail.

Ik ben het één keer met vrienden in Harry’s Bar gaan drinken, en zelden heeft een bezoek aan een etablissement me zo teleurgesteld. Ik had
me erop verheugd – het is beroemd geworden door klanten als Hemingway en Toscanini – en zo’n Venetiaans drankje drinken op die plek,
dat moest wel iets bijzonders wezen. Volgens
de website van Harry’s Bar behandelen ze elke klant ‘like royalty’,  maar het koninklijkste aan ons bezoek vonden wij de prijzen die we er betaalden. Toen we niet van zins bleken meer
te bestellen dan één Bellini per persoon werden we snel naar buiten gewerkt.
Sindsdien maak ik mijn Bellini zelf. Of ik koop hem bij de supermarkt. Misschien word je in Harry’s Bar wel als royalty behandeld wanneer je er meer besteedt dan wij. Voor degenen die dat van plan zijn het adres:  San Marco 1323.

Heel ongewoon, een fietser op het San Marcoplein. Het blijkt trouwens ook niet te mogen, fietsen in Venetië. Ik had me er nooit in verdiept omdat het me zo’n gedoe leek. Elke brug is een trap en er zijn veel bruggen; je zou dus telkens moeten afstappen, je fiets alle treden omhoog tillen, daarna naar beneden om vervolgens hooguit een paar honderd meter te fietsen tot de volgende brug. Als het zo moet loop ik liever.
Door de trapbruggen is Venetië het domein van de voetgangers. Dat is ook de reden waarom fietsen er is verboden, niemand is er op andersoortig verkeer bedacht. De Britse mountainbikester had geen weet van dat verbod, daarom kreeg ze geen boete maar alleen een waarschuwing.  Maar wanneer ze nog eens wordt betrapt komt ze niet uit onder een boete van € 50,-.

[geupdated 28 augustus 2009]

Vandaag is het 400 jaar geleden dat Galilei Galileo, toentertijd hoogleraar wiskunde aan de universiteit van Padua, de werking van een telescoop demonstreerde voor de senaat van La Serenissima, de Republiek Venetië.
Galileo kon het instrument trouwens uitvinden dankzij de Nederlanders.
Zodra de wiskundige hoorde dat ze in Holland een kijker hadden met een nieuw soort glas waarmee je voorwerpen in de verte kon bestuderen alsof je er bovenop stond, begon hij onmiddellijk zelf met de bouw van zo’n apparaat. Hij veranderde een en ander aan het ontwerp om het beeld sterker te maken en op 25 augustus 1609 liet hij het resultaat zien aan het bestuur van de stadstaat.
De senaat was dermate onder de indruk dat ze Galilei een hoger salaris toekenden en een aanstelling voor het leven.

Oorspronkelijk had de geleerde zijn vinding willen gebruiken voor militaire
en commerciële toepassingen zoals de bewaking van de zeekust, maar in de herfst van 1609 richtte Galilei zijn telescoop op de hemel en begon daarmee een nieuwe wetenschap: sterrenkunde.
De prent boven dit stukje dateert waarschijnlijk uit 1620, de maker is onbekend.

In Istituto Veneto di Scienze, Lettere ed Arte is tijdens de Biennale  een verbluffende  tentoonstelling te zien van hedendaagse glaskunstenaars. Er zitten prachtige voorwerpen bij, daarom deze keer meer plaatjes dan tekst.
De glazen figuur boven deze tekst maakte de Fransman Jean-Michel Othoniel en net als een beeldhouwwerk  ziet het er anders uit wanneer je er van een andere kant naar kijkt. In de expositie staan meer figuren die hij heeft gemaakt.

De Amerikaanse Barbara Bloom zal dol zijn op de boeken van Flaubert, anders breng je vast het geduld niet op om eerst kristal te blazen en daar vervolgens letter voor letter teksten uit zijn liefdesbrieven in te graveren:

De  Servische firma Moz maakte een glazen tafel waarin het bestek is uitgesneden:

En Pino Castagna uit Veneto is op de tentoonstelling vertegenwoordigd met glazen bamboe:

Tot slot ‘The accident’ van de Vlaamse glaskunstenaar Koen van Mechelen. Op de eigenlijke tentoonstelling is natuurlijk nog veel meer te zien, maar een blog is niet de plaats voor een complete catalogus. De plaatjes zijn vooral bedoeld als smaakmaker.

Het Istituto Veneto di Scienze, Lettere ed Arte zit bij de Accademiabrug, aan de kant van San Marco. De ingang is bij Campo San Stefano, op no. 2945. Vergeet bij een bezoek niet omhoog te kijken in het trappenhuis. Ik weet niet welke trappen ik mooier vind, die van dit instituut of die van het Dogenpaleis.
De tentoonstelling is nog te zien tot 22 november.

Soms, op dagen dat de lucht heel helder is, kun je ze zien – de besneeuwde toppen van de Dolomieten. Ze lijken dan heel dichtbij. Puur gezichtsbedrog, wanneer je ze van Venetië uit wil bezoeken mag je daar wel een dag voor uittrekken.
De foto is gemaakt op Fondamente Nove, de kade waar de boten naar Murano en Burano vertrekken. Murano, het eiland dat beroemd is om het glas wat er wordt gemaakt, lijkt hier aan de voet van de Dolomieten te liggen. Ook al gezichtsbedrog. Wie er van Murano naartoe wil zal eerst naar Venetië moeten, rechtstreeks naar de bergen is niet mogelijk en per boot al helemaal niet.