RSS 2 Feed

Een bibliotheek voor de Republiek

biblioteca-marciana-buitenkant

Vandaag is het 540 jaar geleden dat in Venetië het hart van de collectie arriveerde voor de  bibliotheek van de Republiek, de Biblioteca Nazionale Marciana op het San Marcoplein. Kardinaal Bessarione (1402-1492) had in mei 1468 het initatief genomen voor de stichting van de bibliotheek door de schenking van een basiscollectie en bij zijn gift te bepalen dat de verzameling vrij toegankelijk moest zijn voor Venetiaanse geleerden. Op 20 april 1469 arriveerde het geschenk van de kardinaal in Venetië: 30 kisten met  zo’n 1000 manuscripten en boeken.

Veertiende-eeuws handschrift, met een illustratie van vechtende ridders.

Veertiende-eeuws handschrift, met een illustratie van vechtende ridders.

Op dat moment bestond de boekdrukkunst nog maar nauwelijks. Vermoedelijk zijn de bijbels die Gutenberg in 1453 en 1454 drukte de oudste boeken
ter wereld. Verreweg
het grootste deel
van Bessariones verzameling bestond dan ook uit manuscripten, merendeels in het Grieks en Latijn.
De kardinaal – een byzantijns geleerde, humanist en een van de grootste taalkundigen van zijn tijd – heeft zich zeer ingespannen voor de vertaling en verspreiding van de klassieke Grieken in het Latijn.

Maar om nou te zeggen dat Venetië meteen zo goed op die schat aan kennis heeft gepast? La Serenissima was in de vijftiende eeuw een machtige handelsrepubliek, geleerdheid was niet het  eerste waar de dogen zich mee ophielden. Er woonden wel tal van geleerden, maar dat waren vooral buitenlanders – Joden, Armenen en Grieken. En van de gewone Venetianen kon slechts een enkeling  lezen en schrijven.
Een eerdere schenking, de complete bibliotheek van de dichter Petrarca (1304-1374), is door verwaarlozing zelfs tot stof vergaan.

De ingang van de bibliotheek.

De ingang van de bibliotheek.

Het duurde tot 1537 voordat begonnen werd met de bouw van de biblioteca Marciana, een vroeg-Renaissancegebouw naar een ontwerp van Jacopo Sansovino. Maar toen werd het ook grondig aangepakt. Nog voor de eerste steen van het gebouw was gelegd werd er een bibliothecaris benoemd om de collectie te beheren en uit te breiden.

Inmiddels waren boeken voor La Serenissima namelijk ook een handelsbelang; van de 1821 titels die tussen 1495 en 1497 zijn gedrukt waren er 447 afkomstig uit Venetië, Parijs kwam op de tweede plaats met 181 titels.
Ter vergelijking: het eerste Amsterdamse drukwerk dateert uit 1506.
De Venetiaanse drukkers hadden klanten in heel Europa, via het uitgebreide handelsnetwerk van de Republiek kwamen de boeken wel ter plaatse. Wat hielp bij het succes was dat in Venetië meer mocht worden gepubliceerd dan elders in de RK-wereld.
La Serenissima had weinig op met censuur van buitenaf, de dichter/satiricus Pietro Aretino  (1492-1558) was bepaald niet de enige die er een veilig heenkomen vond toen hij door de paus in de ban was gedaan en uit Rome moest vluchten om niet gevangen te worden gezet. Censuur en internationale handelscontacten gaan nu eenmaal slecht samen, daar was de Republiek terdege van doordrongen.

De leeszaal van de Biblioteca Marciana.

De leeszaal van de Biblioteca Marciana.

In 1603 nam Venetië als eerste staat ter wereld een wet aan die de drukkers verplichte om van elk boek dat ze hadden gedrukt, een exemplaar af te staan aan de bibliotheek. De collectie voer er wel bij. De verzameling omvat nu ruim een miljoen boeken waaronder zo’n 13.000 manuscripten, 2884 incunabelen en circa 24.000 boeken die tussen 1500 en 1600 zijn gedrukt.
Het is nog steeds een wetenschappelijke bibliotheek,  toegang is  voorbehouden aan wetenschappers en studenten. Maar voor wie toch graag iets van de binnenkant wil zien is –  na afspraak – een begeleide rondleiding mogelijk door de ‘monumentale zalen’ van het gebouw. Inlichtingen zijn te krijgen bij de aangrenzende musea op het San Marcoplein:  museum Correr, het Dogenpaleis en het Archeologisch museum.

Gepost in Cultuur, Dagelijks leven, Geschiedenis door Admin
Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
1 Comment »

Rozenjam van Armeense monniken

Vandaag naar hetArmeense klooster geweest op het Venetiaanse sanlazzaro_013eiland San Lazzaro degli Armeni. Het  is maar een klein eiland, het klooster (inclusief kloostertuin) beslaat het hele oppervlak.
Voor geïnteresseerden verzorgen de monniken dagelijks rondleidingen door het museum dat in hun klooster is gehuisvest. Je krijgt  dan kunstschatten te zien die je niet direct in een kloostermuseum verwacht.
Zo bezitten ze hier de best geconserveerde mummie van Europa  (en tot verdriet van het Louvre en het British museum peinzen de Armenen er niet over om die aan hen af te staan),  het zwaard van de laatste Armeense koning en een verbijsterend prachtige bibliotheek met een groot aantal incunabelen. Die bibliotheek is zelfs zo bijzonder dat het toch niet meer rijke Venetië de klimaatsbeheersing heeft betaald toen de monniken de kosten niet konden opbrengen.
Bij mijn eerste rondleiding door het museum heb ik een poging gedaan om het Armeense schrift te ontcijferen. Te vergeefs, van de 38 Armeense letters kon ik er niet één lezen. Misschien had ik er het woordenboek bij moeten pakken van de Engelse dichter Byron. Die heeft de laatste periode van zijn leven in dit klooster doorgebracht, werkend aan een Armeens-Engels woordenboek.

sanlazzaro_03Hoe interessant ook, deze keer was ik naar San Lazzaro gekomen voor iets heel anders: ’s zomers maken de monniken jam van de rozen uit hun rozentuin en verkopen die aan hun bezoekers. Ik had die al eens eerder willen kopen, maar te vergeefs: hij was op. Je moet er niet in januari naar vragen, leerde ik toen, maar in de  zomer of het najaar.
September bleek een betere gok, ik ben met drie potjes naar huis gegaan. En nu ik hem gegeten heb weet ik dat het eerder  gelei is dan jam, gemaakt van de blaadjes van de rozen.  Het is de geurigste gelei die ik ooit heb geproefd, verrukkellijk om een dessert mee op te fleuren.

Gepost in Cultuur, Eten en drinken, Geschiedenis door Admin
Tags: , , , , , , ,
No Comments »
WP Theme & Icons by N.Design Studio
Entries RSS Comments RSS Inloggen